10 vragen over champagne en andere bubbelwijnen beantwoord

Een glaasje bubbels doet altijd feestelijk aan. Het maakt daarbij niet uit of het een glas ‘echte’ champagne, een Spaanse cava of een Duitse sekt is. Het is niet een alledaagse drankje en dat geeft een exclusief en bijzonder gevoel. Een huwelijk, geboorte of de jaarwisseling wordt vaak gevierd met een glas mousserende wijn in de hand. Regelmatig rijzen er vragen over bubbelwijnen, zoals over de bewaring van een (on)geopende fles, of welke glazen het beste zijn om het uit te drinken. Tijd om veelgestelde vragen over champagne en andere bubbelwijnen te beantwoorden.

  • Hoe komen die bubbels in de fles?
  • Wat is champagne?
  • Hoe open je een fles mousserende wijn?
  • Hoe bewaar je een ongeopende bubbelwijn?
  • Hoe bewaar je een geopende fles?
  • Hoe weet je of de wijn zoet of droog is?
  • Hoe schenk je een bubbelwijn uit in een glas?
  • Welke glazen zijn het beste te gebruiken?
  • Welke champagneflesmaten zijn er?
  • Welke andere bubbelwijnen zijn er behalve champagne?

Hoe komen die bubbels in de fles?

Er zijn drie manieren om een mousserende wijn (bubbeltjes- of schuimwijn) te maken. Dat zijn:

  1. door gisting op fles (ook wel ‘prise de mousse’ genoemd);
  2. door gisting in de tank (ook de ‘méthode Charmat’ genoemd);
  3. door het toevoegen van koolzuur (bekend als de ‘méthode gazéifiée’)

Gisting op fles (methode 1) gebeurt, wanneer de wijn bij de tweede gisting door kan gisten in de fles en er koolzuurgas in de wijn ontstaat. De bubbels zijn een gevolg van dat gistingsproces. Bij methode 2 wordt na gisting in een tank de wijn onder druk in flessen overgezet. Door methode 3 toe te passen kan door het toevoegen van koolzuur (zoals bij bepaalde priklimonades gebeurt) aan een vloeistof belletjes worden toegevoegd. Dit is de meest goedkope manier om bubbelwijn te krijgen. Belletjes toevoegen op deze manier kan in principe aan elke vloeistof (zoals vla bijvoorbeeld).

Champagne noemt de eerste methode de ‘méthode traditionelle’. Alleen Champagne mag deze term voeren. Franse wijnen – waaronder champagne – worden meestal mousserend gemaakt door gisting op fles, maar let op: de term ‘crème mousseux’ op het etiket geeft aan dat aan de wijn volgens de derde methode is gemaakt.

Wat is champagne?

Champagne is in Frankrijk strikt bij wet geregeld. Deze wetgeving wordt streng nageleefd. Champagne geniet ook herkomstbescherming. Zo mag alleen een mousserende wijn uit druiven van de Franse Champagnestreek zich champagne noemen en met uitsluiting van alle andere wijnhuizen als enige verwijzen naar de ‘méthode traditionelle’. Ook de grenzen van de streek waarbinnen de druiventeelt voor Champagne plaatsvindt, zijn wettelijk vastgelegd. Kortom: alleen mousserende wijnen uit de aangegeven Champagnestreek en uit wettelijk bepaalde druivensoorten mogen zich champagne noemen en de term ‘méthode traditionelle’ gebruiken. De meestgebruikte druivensoorten om champagne te maken, zijn:

  • chardonnay
  • pinot noir
  • pinot meunier

Mousserende Franse wijnen die op precies dezelfde manier zijn gemaakt met dezelfde druivenrassen vervangen de term ‘méthode traditionelle’ op het etiket met de term ‘crémant’.

Hoe open je een fles mousserende wijn?

Een fles mousserende wijn veilig openmaken is niet zo moeilijk als het lijkt. Ten eerste is het van belang dat de fles voor het openen zo weinig mogelijk heeft bewogen (en zeker niet is geschud) en de fles goed gekoeld is. Hoe meer de fles bewogen heeft en hoe warmer de inhoud, des te meer druk in de fles onder de kurk ontstaat.

De sluiting van de fles bestaat uit een wikkel (capsule), een metalen kooi van draden, een kurk en een schildje. Wanneer de wikkel wordt verwijderd, worden de kurk, de metalen kooi en het metalen schildje op de kurk zichtbaar. De kurk staat onder druk en de metalen kooi houdt het wegschieten van de kurk tegen. Het schildje heeft inkepingen, die de metalen kooi op zijn plaats houdt. Draai de uiteindes van de metalen draden die om elkaar heen zijn gewikkeld rustig los, maar houd wel steeds een handpalm op de kurk gedrukt.

Wanneer de metalen kooi verwijderd is, kan langzaam aan de kurk worden gedraaid, terwijl de hand nog steeds het wegschieten van de kurk tegenhoudt. Draai niet aan de fles, alleen aan de kurk. Uiteraard wordt de fles daarbij nooit op personen, ruiten of iets dergelijks gericht. Door de druk in de fles zal de kurk loskomen. Bij het loskomen kan een doffe plof of wat gesis te horen zijn. De fles kan nu uitgeschonken worden.

Hoe bewaar je een ongeopende bubbelwijn?

Het bewaren van bubbelwijnen valt uiteen in twee categorieën: lange termijn en korte termijn. Wie belangstelling heeft om bubbelwijnen lang te bewaren, kan het beste zijn wijnleverancier om advies op maat vragen, omdat bij lange termijn veel meer zaken een rol spelen, zoals bijvoorbeeld de ouderdom van de aan te schaffen fles.

De meeste mensen kopen een bubbelwijn om binnen afzienbare tijd uit te schenken, zoals tijdens de jaarwisseling. Korte termijn betekent in dit verband ongeveer een maand. De volgende bewaartips zijn goed om toe te passen. De fles kan rechtop maximaal een maand in de koelkast – koel en donker – worden bewaard. De kurk zal niet uitdrogen. De druk in de fles houdt de kurk namelijk voldoende vochtig. De ideale temperatuur ligt tussen de 10 en 12 graden. Het is aan te bevelen de fles niet in de koelkastdeur te bewaren (beweging!) en de fles ongeveer twee weken de tijd te geven om tot rust te komen na de aanschaf voor het openen.

Hoe bewaar je een geopende fles?

Een champagnekurk zet uit in de vorm van een champignon en zal niet in de fles kunnen worden teruggeduwd. Zorg dat de fles bij het openen koel is en houd het na opening zoveel mogelijk koel. Zet een geopende fles koel weg (in een wijnkoeler, ‘gel sleeve’ of koelkast). Warmte zorgt voor het loskomen van de bubbels en die wil je juist zoveel mogelijk behouden tot de fles leeg is. Een wijn zonder zijn bubbel is uiteraard nog drinkbaar, maar juist het feestelijke van de bubbels is dan wel weg. Een speciale hermetisch afsluitbare stop met een beugel kan een geopende bubbelwijn ongeveer drie dagen goed houden. Een gewone wijntstop of wijnkurk zal uit de fles worden gedrukt. Het is ook niet de bedoeling om lucht uit de fles te pompen (zoals bij gewone wijnstop met pomp), maar om zoveel mogelijk de lucht in de fles te houden.

Hoe weet je of de wijn zoet of droog is?

Het zoetheidsgehalte van een bubbelwijn hangt af van de rijpheid van de gebruikte druiven en de hoeveelheid toegevoegde suiker tijdens de vinificatie of het wijn makingsproces. Aan het einde van het wijn makingsproces wordt (behalve bij de methode ‘sans dosage’ of anders genoemd ‘brut nature’ of ‘brut zero’) een hoeveelheid suiker (‘dosage’) toegevoegd. Op het etiket van de fles staat een suikeraanduiding te lezen, zoals ‘brut’ of ‘sec’. Het spreekt voor eigenlijk zich, dat een hogere suikergehalte in een zoetere wijn resulteert met meer calorieën. De hamvraag bij de aanschaf is waar de individuele smaak naar uit gaat. Het is daarom handig om bij het kopen te weten of een fles bubbels een droge wijnvariant is of juist erg zoet. Hoe die verhouding moet zijn en de gebruikte terminologie ligt in wetgeving vast. De volgende termen vertellen hoeveel suiker in een liter wijn terug te vinden is:

term suikergehalte
extra brut minder dan 6 gram
brut minder dan 12 gram
extra dry tussen de 12 en 17 gram
sec of trocken tussen de 17 en 32 gram
demi-sec of halb trocken tussen de 32 en 50 gram
doux of sweet meer dan 50 gram

De mindere smaak van een matige wijn kan door het toevoegen van (meer) suiker worden verdoezeld.

Hoe schenk je een bubbelwijn uit in een glas?

Het beste advies is om vooral te zorgen voor een goed gekoelde fles, die zo weinig mogelijk bewogen heeft. Hoe minder koel en meer bewogen, hoe meer de fles zal schuimen bij het uitschenken. De glazen raken daardoor te snel vol met een schuimende massa en zullen overlopen.

Een andere goede tip is om de goed gekoelde wijn langzaam uit te schenken. Sommige personen geven de voorkeur aan het schenken in een glas dat rechtop staat, andere personen houden het glas liever iets schuin naar de flesmond toe. Wie de eerste ‘rechtop’ methode hanteert, schenkt dan niet door, maar pauzeert halverwege om het bruisen in het glas eerst tot rust te laten komen. Schenk het glas ook niet te vol, er kan altijd worden bijgeschonken. Wijn in een te vol glas verwarmt door de omgevingstemperatuur. De bubbels zullen sneller vervliegen. De laatste slokjes zullen warmer zijn en minder bruis bevatten. Zet de fles tussendoor weer koel weg.

Diverse glazen voor mousserende wijnen

Welke glazen zijn het beste te gebruiken?

Een bubbelwijn heeft recht op een eigen glas. Het hoort niet thuis in een wittewijnglas. De vorm van het glas is namelijk van invloed op de bubbels en aroma’s in een mousserende wijn en de vorm van een wittewijnglas is ongeschikt. Er zijn drie modellen wijnglazen voor mousserende wijnen, namelijk:

  • tulpvorm
  • flute
  • coupe

Tulpvorm

Een tulpvorm is eigenlijk een mix tussen een champagnecoupe, een flute en een wittewijnglas. Het bestaat uit een kelk, een steel en een voet. De rand van de kelk loopt aan de bovenkant wat taps toe. Op het breedste punt van de kelk kunnen meer bubbels barsten en hun aroma’s vrijgeven. Het taps toe laten lopen van het glas zorgt ervoor dat de aroma’s en bubbels niet te snel vervliegen.

Flute

Een flute heeft een langwerpige kelk, een lange steel en een voet. De langwerpige vorm van het glas zorgt ervoor dat de bubbels niet snel vervliegen. Een lange steel kan het glas instabiel maken. Deze kelkvorm kan lastig zijn bij het uitschenken omdat in korte tijd (te) veel bruis ontstaat. Er zijn ook flutes met kelken, die wijder uitlopen aan de bovenkant.

Coupe

Een coupe bestaat uit een brede kelk, een steel en een voet. De coupe werd populair tijdens de ‘roaring twenties’. Het drinken van champagne uit een dergelijke glas werd als erg decadent gezien. De kelk van een coupe is wijd en laat de bubbels snel loskomen en de aroma’s. Het gevaar bestaat dat de bubbels te snel vervliegen. Tegenwoordig geniet de flute en tulpvorm de voorkeur.

Welke champagneflesmaten zijn er?

Gangbare maten zijn de 750 ml standaardmaat of een magnum-fles. Een magnum vertegenwoordigt 1,5 liter champagne. Er zijn andere maten in omloop, maar die zijn meestal voor flessen die speciaal gemaakt zijn voor promotiedoeleinden. Grote flessen zijn vernoemd naar personen uit de Bijbel. De maten zijn oplopend:

naam centiliters en hoeveelheid standaardfles
Picolo 18.75 cl = kwart standaardfles
Chopine 25 cl = een derde standaardfles
Demi 37.5 cl = halve standaardfles
Standaardfles 75 cl = standaardfles
Magnum 150 cl = 1.5 standaardfles
Jereboam 3000 cl = 4 standaardflessen
Rehoboam 4500 cl = 6 standaardflessen
Methusalem 6000 cl = 8 standaardflessen
Salmanazar 9000 cl = 12 standaardflessen
Balthazar 12000 cl = 16 standaardflessen
Nebuchadnezzar 15000 cl = 20 standaardflessen
Melchior 18000 cl = 24 standaardflessen
Souverain 26000 cl = 34 standaardflessen

Welke andere bubbelwijnen zijn er behalve champagne?

Champagne is als merk niet goedkoop. Gelukkig zijn er alternatieven in overvloed van hoge kwaliteit. Er zijn veel kwaliteitswijnen te vinden, die ook buiten de Champagnestreek worden gemaakt volgens dezelfde ‘méthode traditionelle’. Deze methode wordt onder wijnkenners gezien als de beste methode om een mousserende wijn te maken. Deze andere wijnhuizen hebben moeten improviseren om de beschermde term te omzeilen. Zij gebruiken een eigen terminologie om dezelfde methode uit te drukken. Bubbelwijnen die ook gegist zijn zoals champagne (‘méthode traditionelle’) zijn:

  • Italiaanse mousserende wijnen met vermelding ‘metodo classico’;
  • Spaanse cava and ‘espumoso’ met vermelding ‘método traditional’;
  • Duitse en Oostenrijkse kwaliteit sekt;
  • Zuid-Afrikaanse ‘cap classique’;
  • Portugese en Argentijnse ‘espumante’
  • Bubbelwijnen uit de VS, Australië enz met vermelding ‘traditional method’ of ‘méthode Champenoise’

Italiaanse mousserende wijn

Italie heeft vijf mousserende wijntypes:

  • Lambrusco (méthode Charmat);
  • Prosecco;
  • Franciacorta;
  • Metodo Classico;
  • Asti Spumante

De vermelding ‘metodo classico’ op het etiket van een Italiaanse mousserende wijn is een andere benaming voor ‘méthode champenoise’ of ‘méthode traditionnelle’.

Prosecco

Prosecco verwijst naar een druivensoort of een regio in Italië. Prosecco frizante (minder bruis) en prosecco spumante (meer bruis) zijn Italiaanse mousserende wijnen. Prosecco frizante of ‘vino gentile’ heeft een kortere gistingstijd gehad dan de spumante variant en maakt daardoor minder koolzuurgas aan. Spumante heeft een champagne kurk vanwege de hogere druk in de fles. De betere prosecco’s worden gemaakt volgens de gisting met de tankmethode.

Sekt

Op het etiket van een Duitse en Oostenrijkse sekt die gemaakt is volgens de regels voor kwaliteit sekt staat ‘Flaschengärung’ of ‘Transvasiermethode’.Het betreft ook een tweede gisting op fles. De aanduiding ‘Qualitätswein bestimmter Anbaugebiete’ (QbA) verwijst naar deze methode.

Zuid-Afrikaanse bubbels

Zuid-Afrikaanse mousserende wijn heet vonkelwijn. Vaak wordt de wijn op fles gegist. Zuid Afrikaanse wijn die op fles is gegist, wordt ‘cap classique’ genoemd met als afkorting MCC.

Spaanse cava

Traditionele cava wordt gemaakt met behulp van de volgende drie inheemse druivenrassen:

  • macabeo;
  • Xarel·lo;
  • parrelada

De bubbels ontstaan door de gisting op fles (método traditional). Echte cava heeft een ster met vier bovenop de kurk gestanst. Dit is uiteraard alleen te zien na het verwijderen van de capsule, kooi en ‘plaque’ (metalen schildje).

Portugese espumante

Wijnregio Bairrada heeft volgens zeggen de beste mousserende wijnen van Portugal. Het stelt strenge eisen aan zijn ‘espumante’. Het moet namelijk volgens de ‘méthode traditionelle’ gemaakt worden. Wijnen uit deze regio dragen als keurmerk ‘Vinho Espumante de Qualidade Produzido em Regiao Determinada’, afgekort tot VEQPRD. Andere Portugese bruiswijnen kunnen ook volgens de méthode traditionelle gemaakt zijn, maar ook ‘methode Charmat’ of via inspuiting van koolzuurgas. Let op: ‘espumoso’ is een goedkope Portugese wijn waaraan koolzuurgas is toegevoegd. Verwar het niet met de gelijknamige Spaanse ‘espumoso’.

Schaumwein

Schaumwein is een Duitse sekt die gemaakt wordt van druiven van mindere kwaliteit. Vaak is koolzuur toegevoegd om het mousserend te maken.

bron